بررسی تأثیر استفاده مداوم از فناوری‌های دیجیتال بر عملکرد مغز و سلامت روان

با پیشرفت فناوری و گسترش استفاده از دستگاه‌های دیجیتال مانند گوشی‌های هوشمند، تبلت‌ها و لپ‌تاپ‌ها، زندگی روزمره انسان‌ها دستخوش تغییرات عمیقی شده است. این تغییرات نه تنها بر شیوه‌های ارتباطی و دسترسی به اطلاعات تأثیر گذاشته، بلکه به طور مستقیم بر عملکرد مغز و سلامت روان نیز تأثیرگذار بوده است. این مقاله از سایت کلینیک مغز و اعصاب اصفهان به بررسی تأثیرات مثبت و منفی استفاده مداوم از فناوری‌های دیجیتال بر مغز و سلامت روان می‌پردازد.

۱. تأثیرات مثبت فناوری بر مغز

▎الف) دسترسی به اطلاعات

فناوری‌های دیجیتال امکان دسترسی سریع و آسان به اطلاعات را فراهم کرده‌اند. این دسترسی به اطلاعات می‌تواند به یادگیری و افزایش دانش کمک کند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که استفاده از اینترنت برای جستجوی اطلاعات می‌تواند به تقویت مهارت‌های تحقیقاتی و تفکر انتقادی کمک کند.

▎ب) یادگیری آنلاین

پلتفرم‌های آموزشی آنلاین، مانند دوره‌های MOOC (دوره‌های آنلاین باز و انبوه)، به افراد این امکان را می‌دهند که مهارت‌های جدید را یاد بگیرند و به آموزش‌های متنوعی دسترسی پیدا کنند. این نوع یادگیری می‌تواند به افزایش انعطاف‌پذیری مغز و توانایی یادگیری کمک کند.

▎ج) ارتباطات اجتماعی

فناوری‌های دیجیتال امکان برقراری ارتباطات سریع و آسان با دیگران را فراهم کرده‌اند. این ارتباطات می‌توانند به کاهش احساس تنهایی و افزایش حمایت اجتماعی کمک کنند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ارتباطات اجتماعی قوی می‌توانند به بهبود سلامت روان کمک کنند.

۲. تأثیرات منفی فناوری بر مغز

▎الف) اختلال توجه

استفاده مداوم از فناوری‌های دیجیتال، به ویژه گوشی‌های هوشمند، می‌تواند منجر به اختلال توجه شود. نوتیفیکیشن‌ها و پیام‌های مداوم باعث حواس‌پرتی و کاهش تمرکز می‌شوند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که افرادی که زمان زیادی را صرف استفاده از دستگاه‌های دیجیتال می‌کنند، ممکن است در انجام وظایف نیازمند توجه عمیق دچار مشکل شوند.

▎ب) وابستگی به فناوری

استفاده مداوم از فناوری‌های دیجیتال می‌تواند منجر به وابستگی شود. این وابستگی ممکن است باعث کاهش تعاملات رو در رو، افزایش احساس تنهایی و کاهش کیفیت خواب شود. افراد وابسته به فناوری ممکن است برای مدت طولانی بدون وقفه از دستگاه‌های خود استفاده کنند که این موضوع می‌تواند به مشکلات روانی مانند اضطراب و افسردگی منجر شود.

▎ج) اثرات بر حافظه

تحقیقات نشان داده‌اند که استفاده مداوم از فناوری‌های دیجیتال می‌تواند تأثیر منفی بر حافظه کوتاه‌مدت و بلندمدت داشته باشد. افراد ممکن است به جای حفظ اطلاعات، به ذخیره‌سازی آن‌ها در دستگاه‌های خود عادت کنند. این موضوع می‌تواند منجر به کاهش توانایی یادآوری اطلاعات در آینده شود.

۳. تأثیر فناوری بر سلامت روان

▎الف) اضطراب و افسردگی

استفاده مداوم از رسانه‌های اجتماعی و مقایسه خود با دیگران می‌تواند به افزایش احساس اضطراب و افسردگی منجر شود. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که افراد فعال در رسانه‌های اجتماعی ممکن است بیشتر از دیگران احساس نارضایتی از زندگی کنند.

▎ب) خواب نامناسب

استفاده از دستگاه‌های دیجیتال قبل از خواب می‌تواند کیفیت خواب را تحت تأثیر قرار دهد. نور آبی ساطع شده از صفحات نمایش می‌تواند تولید ملاتونین (هورمون خواب) را کاهش دهد و منجر به مشکلات خواب شود. خواب ناکافی نیز به نوبه خود می‌تواند بر سلامت روان تأثیر منفی بگذارد.

▎ج) کاهش فعالیت بدنی

استفاده مداوم از فناوری‌های دیجیتال ممکن است منجر به نشستن طولانی‌مدت و کاهش فعالیت بدنی شود. عدم تحرک فیزیکی نه تنها بر سلامت جسمانی تأثیر می‌گذارد بلکه می‌تواند به افزایش خطر ابتلا به اختلالات روانی نیز منجر شود.

۴. راهکارها برای مدیریت تأثیرات منفی فناوری

▎الف) تعیین زمان محدود برای استفاده

تعیین زمان مشخص برای استفاده از دستگاه‌های دیجیتال می‌تواند به کاهش وابستگی کمک کند. افراد باید زمان‌هایی را برای استراحت و دوری از فناوری تعیین کنند تا بتوانند تمرکز خود را حفظ کنند.

▎ب) استفاده از فناوری با هدف

استفاده از فناوری باید با هدف مشخصی انجام شود. به عنوان مثال، به جای گشت‌زنی بی‌هدف در رسانه‌های اجتماعی، می‌توان از آن برای یادگیری یا برقراری ارتباط با دوستان استفاده کرد.

▎ج) ارتقاء آگاهی

آگاهی از تأثیرات منفی استفاده مداوم از فناوری می‌تواند به افراد کمک کند تا رفتارهای خود را تغییر دهند. آموزش درباره اثرات نور آبی بر خواب و اهمیت فعالیت بدنی می‌تواند مفید باشد.

▎د) تقویت ارتباطات رو در رو

تشویق به برقراری ارتباطات رو در رو و فعالیت‌های اجتماعی می‌تواند به کاهش احساس تنهایی و افزایش حمایت اجتماعی کمک کند. افراد باید زمان‌هایی را برای ملاقات با دوستان و خانواده بدون استفاده از فناوری اختصاص دهند.

کلینیک مغز و اعصاب نورون اصفهان را در اینستاگرام دنبال کنید.

جهت اطلاع بیشتر در کانال تلگرام کلینیک مغز و اعصاب نورون اصفهان عضو شوید.